CZĘŚĆ I

Prowadzenie gospodarki odpadami komunalnymi to jedno z wielu zadań gminnych wymienionych w ustawie  o samorządzie gminnym.

Ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (zwanej dalej u.c.p.g.) wprowadzono rozwiązania, które zakładają uszczelnienie i usprawnienie systemu gospodarki odpadami co w efekcie ma na celu ograniczenie masy odpadów zalegających na składowiskach bądź na tzw. „dzikich wysypiskach”.

Zgodnie z zapisami art. 3b i 3c u.c.p.g. do 16 lipca 2020 r. Polska zobowiązana jest do ograniczenia poziomu masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania.

Poziom ten nie może przekroczyć 35% masy odpadów, które wytworzone były w 1995 r.

Natomiast poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych tj.:

- papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła do 31 grudnia 2020 r. powinien wynieść co najmniej 50% wagowo;

- innych niż niebezpieczne odpadów budowlanych i rozbiórkowych stanowiących odpady komunalne  do 31 grudnia 2020 r. powinien wynieść co najmniej 70% wagowo.

Wpływy z pobranej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi muszą bilansować wydatki roczne na cele związane z pokrywaniem kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi.

Głównymi kosztami gospodarki odpadami w gminie są:

odbiór, transport i zagospodarowanie, czyli odzysk, recykling i unieszkodliwianie odpadów, tworzenie i utrzymanie punktu selektywnej zbiórki odpadów komunalnych.

To ponad 90 proc. wszystkich kosztów.

Pozostałe koszty to: obsługa administracyjna systemu gospodarowania odpadami komunalnymi a w tym wynagrodzenia wraz z pochodnymi wynagrodzeń pracowników obsługujących system gospodarowania odpadami, szkolenia, opłaty pocztowe za wysyłkę korespondencji związanej z prowadzonymi postępowaniami administracyjnymi, zakup materiałów biurowych, programu komputerowego i wyposażenia, edukacji ekologicznej, opłat dla organów egzekucyjnych prowadzących postępowania związane z egzekwowaniem zaległości od dłużników, itp.

W kosztach gospodarki odpadami w Gminie Police przeważają koszty zbiórki i wywozu odpadów z bardzo rozległego terenu gminy, szczególnie po wprowadzeniu zunifikowanych sposobów segregacji odpadów komunalnych u źródła. Wysokie są też koszty związane z instalacjami przetwarzającymi odpady. Dodatkowo w tych cenach jest też część opłaty marszałkowskiej, którą muszą płacić firmy przetwarzające odpady za zdeponowanie na wysypiskach części odpadów pozostających po wysortowaniu. Dla przykładu w 2018 r. opłata za składowanie odpadów zmieszanych wynosiła 140 zł za tonę, w 2019 r. wynosiła 170 zł za tonę, a w 2020 r. już wynosi 270 zł za tonę. Wysokość opłat środowiskowych ustalana jest na poziomie ministerialnym, na które gminy nie mają bezpośredniego wpływu, jednak ich wysokość przyczynia się do wzrostu stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Ponadto, wprowadzono dodatkowe opłaty związane z magazynowaniem odpadów, w tym zabezpieczenia ich prawidłowego usunięcia po zakończeniu działalności. Choć opłaty te zostały wprowadzone jako odpowiedź na występujące w ostatnim czasie liczne pożary składowisk odpadów, dotyczą one wszystkich podmiotów zajmujących się gospodarką odpadami.

Do tego dochodzą koszty rzeczywiste związane z ceną energii, paliw, rosnącymi płacami pracowników firmy odbierającej odpady, sortowni i instalacji przetwarzających odpady.  

 

CZĘŚĆ II

Uwarunkowania dotyczące gospodarowania odpadami komunalnymi na terenie Gminy Police wiążą się zarówno z położeniem geograficznym Gminy, determinującym m.in. odległości transportowe do instalacji termicznego przekształcania odpadów komunalnych czy też trasy przewozu pozostałych odpadów, jak też z zagadnieniami natury demograficznej, determinującymi m.in. ilość odpadów komunalnych wytwarzanych na terenie Gminy.

Systemem gospodarowania odpadami w gminie do grudnia 2018r. objęte były wyłącznie nieruchomości zamieszkałe. Z dniem 1 stycznia b.r. do systemu zostały włączone nieruchomości mieszane (tj. nieruchomości, na których w części zamieszkują mieszkańcy a w części nie zamieszkują mieszkańcy a powstają odpady komunalne).

 W Gminie Police po wcześniejszych konsultacjach z mieszkańcami przyjęto, że opłata za odbiór i zagospodarowanie odpadów z części nieruchomości zamieszkałej będzie naliczana od każdej osoby zamieszkującej nieruchomość. Stawkę opłaty wyliczono uwzględniając:

  • liczbę mieszkańców zamieszkujących w Gminie Police, zgłoszonych do opłaty,
  • ilość wytwarzanych na terenie Gminy Police odpadów komunalnych,
  • częstotliwość odbioru poszczególnych frakcji odpadów,
  • kosztów odbioru, transportu, zbierania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, oraz kosztów pracowniczych i kosztów paliwa, (w tym koszty związane odległościami jakie musi pokonać każda śmieciarka docierająca do mieszkańców znacznie odległych od siebie sołectw),
  • kosztu utrzymania punktu selektywnego zbierania odpadów komunalnych,
  • kosztów obsługi administracyjnej, w tym obsługi prawnej,
  • koszty edukacji ekologicznej i innych.

Odrębną uchwałą Rada Miejska w Policach przyznała ulgi w opłatach rodzinom wielodzietnym wysokości 40%.

W zabudowie wielorodzinnej zbiórka selektywna odbywa się w systemie pojemnikowym. Odpady dzielone są na 5 rodzajów: zmieszane (niesegregowane), papier, szkło, metale i tworzywa sztuczne, odpady ulegające biodegradacji (BIO).

W zabudowie jednorodzinnej obowiązuje system pojemnikowo-workowy. Odpady zmieszane gromadzone są w pojemnikach, natomiast odpady selektywnie zbierane w workach. W praktyce, w przypadku zabudowy jednorodzinnej są to w większość pojemniki 120 l i 240 l oraz worki do zbiórki selektywnej o pojemności 120 l. W zabudowie wielorodzinnej odpady zmieszane gromadzone są w pojemnikach 1100 l oraz typu KP7. Odpady z tworzyw sztucznych i metale w zabudowie wielorodzinnej zbierane są do pojemników siatkowych o pojemności 2,5 m3, makulatura do pojemników wózkowych o pojemności 1,1 m3, natomiast szkło do pojemników typu igloo o pojemności 1,5 m3.

Od 2017 roku na terenie Polic montowane są pojemniki półpodziemne przeznaczone do selektywnej zbiórki odpadów.  Z każdym rokiem pojemników tych przybywa na polickich osiedlach.

 

CZĘŚĆ III

Doświadczenia Gminy Police, podobnie jak doświadczenia wielu innych gmin w Polsce pokazały, że wdrożenie metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi opartej na ilości osób zamieszkujących daną nieruchomość prowadzi w wielu przypadkach do zaniżenia ilości osób zgłoszonych w deklaracjach.

Trudna do weryfikacji jest prawdziwa ilość osób generujących odpady komunalne, faktycznie zamieszkujących w nieruchomościach na terenie Gminy Police (zwłaszcza tych mieszkających bez meldunku).

Rozbieżności w ilościach mieszkańców zadeklarowanych oraz faktycznie zamieszkujących prowadzą do powstawania niedoborów finansowych w gminnym systemie gospodarowania odpadami komunalnymi, powodując konieczność dopłat do tego systemu z budżetu gminy.

Liczba mieszkańców objęta systemem gospodarowania odpadami, które zostały zgłoszone do opłaty przez właścicieli nieruchomości

Jak widać na załączonym wykresie liczba mieszkańców zgłoszonych do opłaty w Gminie Police maleje, co przy sukcesywnie wzrastającej ilości odpadów komunalnych wytwarzanych przez mieszkańców Gminy oraz rosnących kosztach gospodarowania odpadami powoduje wzrost kosztów gospodarowania odpadami w przeliczeniu na statystycznego mieszkańca.

 Z powodu malejącej liczby osób zgłoszonych do opłaty należy ponownie dokonać analizy możliwości zoptymalizowania sposobu ustalania opłat za gospodarowanie odpadami tak, aby wszystkie nieruchomości zamieszkałe objęte zostały skutecznym sposobem poboru opłaty a sama opłata mieściła się w takim przedziale dochodu rozporządzalnego gospodarstw domowych, który nie będzie powodował nadmiernych obciążeń mieszkańców.

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach określa zasady naliczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Istnieją cztery sposoby  ustalania opłaty dla nieruchomości na której zamieszkują mieszkańcy. Kwestię powyższą regulują przepisy zawarte w art. 6j ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Zgodnie z tą regulacją, w przypadku nieruchomości zamieszkałych opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi iloczyn jednostkowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami i jednej z poniższych wielkości:

  • liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość,
  • zużytej wody z danej nieruchomości, albo
  • powierzchni lokalu mieszkalnego lub
  • gospodarstwa domowego.

Rada gminy może uchwalić jedną stawkę opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od gospodarstwa domowego w przypadku nieruchomości zamieszkałych. Zgodnie z ucpg rada gminy może stosować system mieszany i zróżnicować stawki opłaty w zależności od powierzchni lokalu mieszkalnego, liczby mieszkańców zamieszkujących nieruchomość, odbierania odpadów z terenów wiejskich lub miejskich, a także od rodzaju zabudowy.

W przypadku nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne opłata stanowi iloczyn liczby pojemników z powstałymi odpadami oraz jednostkowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi ustalonej dla 1 pojemnika.

 

CZĘŚĆ IV

Metoda naliczania opłaty od liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość:

Zaletami takiej metody są:

  • największa zgodność z zasadą „zanieczyszczający płaci”,
  • niskie koszty administracji systemem,
  • prosty system naliczania opłaty

Słabą stroną w metodzie naliczania opłaty w zależności od liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość jest:

  • trudne ustalenie ilości mieszkańców w związku z omijaniem przez niektórych mieszkańców obowiązku meldunkowego oraz celowym deklarowaniem mniejszej niż rzeczywista ilości mieszkańców,
  • nie zgłaszanie do opłaty osób niezameldowanych, turystów, studentów,
  • brak akceptacji społecznej w związku z przerzuceniem kosztów odbierania odpadów od niezameldowanych/niezgłoszonych na zameldowanych/zgłoszonych.

Metoda naliczania opłaty od ilości zużytej wody z danej nieruchomości:

W metodzie naliczania opłaty w zależności od zużytej wody pozytywną cechą jest:

  • objęcie opłatą wszystkich faktycznie przebywających na terenie gminy, a nie tylko zameldowanych/ zgłoszonych do opłaty,
  • łatwość wykrycia zmian dzięki okresowym i częstym spisom licznika wody,
  • opłata obliczona na tej podstawie we wszystkich nieruchomościach zamieszkałych przy założeniu dużej ściągalności pokryje koszty funkcjonowania systemu.

Słaba stronna naliczania opłaty wg metody od zużytej wody:

  • Zużycie wody do celów gospodarczych innych niż bytowe będzie wpływało na wzrost opłaty za gospodarowanie odpadami.

Metoda naliczania opłaty od powierzchni lokalu mieszkalnego:

W metodzie naliczania opłaty w zależności od powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego mocną stroną jest:

  • łatwość zidentyfikowania powierzchni lokalu dzięki istniejącej na potrzeby podatku od nieruchomości bazie danych,
  • prosty system naliczania opłaty,
  • stabilność opłaty – dzięki miernikowi rosnącemu wysokość opłaty nie powinna rosnąć, a jednocześnie wpływy do budżetu będą wzrastały dzięki przyrastającej rokrocznie powierzchni lokali mieszkalnych,
  • możliwość zastosowania stawki regresywnej, z malejącą opłatą wraz ze wzrostem powierzchni lokalu.

Do słabych stron naliczania opłaty wg tej metody należą:

  • niesprawiedliwość systemu ze względu na brak adekwatności powierzchni lokalu do liczby odpadów – na dużej powierzchni może mieszkać 1 osoba i odwrotnie na małej powierzchni może mieszkać dużo osób,
  • brak zdefiniowana rodzaju powierzchni lokalu w zabudowie jednorodzinnej do celów obliczenia opłaty (całkowita, mieszkalna, użytkowa).

Metoda naliczania opłaty od gospodarstwa domowego:

Mocna strona tej metody polega na tym, że:

  • ułatwione jest planowanie inwestycji w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi dzięki stałemu, z góry wiadomemu poziomowi wpływów do budżetu gminy,
  • Opłata obliczona na tej podstawie przy założeniu dużej ściągalności pokryje koszty funkcjonowania systemu.

Do słabych stron naliczania opłaty wg tej metody należą:          

  • niesprawiedliwość systemu ze względu na nierówną liczbę osób w gospodarstwie domowym,
  • trudność w zidentyfikowaniu ilości gospodarstw domowych,
  • brak definicji gospodarstwa domowego,
  • trudność w obiektywnym określeniu wymaganej liczby pojemników,
  • brak akceptacji społecznej ze względu na niesprawiedliwość systemu.